وقتی شهر به فضای روانی تبدیل می‌شود: فرافکنی، جغرافیا و دگرگونی فضا در موسیقی پاپ ایرانی

در ترانه‌های قدیمی‌ترِ ایرانی، مکان غالباً نام خاص و شکل و شمایل هویتی مشخصی دارد. برای نمونه می‌توان بازنمایی مکان‌ها یا شهرهای خاص ایرانی را در ترانه‌های فارسی مد نظر قرار داد: بندر، آبادان، لاله‌زار، خرمشهر، کارون، شمال، تهران و غیره. ویژگی این فضاها در این قبیل ترانه‌ها، هویت‌مند بودن و مشخص بودن مکان و انتساب ویژگی‌های خاص جغرافیایی، فرهنگی، و به‌طور کلی بافتاری به این مکان‌های مشخص است. از سوی دیگر، با بررسی سیر تطور ترانه‌های ایرانی در دهه‌های اخیرتر (به‌خصوص از دهه‌ی نود به این سو) می‌توان شاهد نوعی دگرگونی در کاربست و مواجهه با فضا و مکان در ترانه‌های پاپ فارسی بود. در این قبیل ترانه‌های متأخرتر، فضا رفته‌رفته هویت متعین و مشخص خودش را از دست می‌دهد و به ظرفی تهی‌تر (مثلاً شهر) بدل می‌شود بی‌آنکه واجد خصوصیات جغرافیایی مشخصی باشد. به عبارت دیگر، اگر شهر یا مکان هویت‌مند در ترانه‌ی فارسی متقدم عمدتاً موضوع ترانه است، در ترانه‌ی فارسی متأخر ظرفی برای ابراز شرایط روانی و درونی خودِ سوژه است.

 

دانلود مقاله