آیا هندریک تِر بروخن مالیخولیایی بود؟

از میان نویسندگان هم‌عصر، کمتر کسی درباره‌ی هندریک تر بروخن، نقاش اوترختی، چیزی نوشته است. همین کمبود منابع سبب می‌شود همان چند جمله‌ای که یواخیم فون زاندرارت درباره‌ی او آورده، برای پژوهشگران اهمیتی خاص پیدا کند؛ به‌ویژه آن‌که زاندرارت تر بروخن را مردی صاحب «اندیشه‌هایی ژرف، اما مالیخولیایی» توصیف کرده است.

در این مقاله می‌کوشم روشن کنم که آیا این تعبیر زاندرارت را باید صرفاً یک کلیشه‌ی رایج دانست؛ کلیشه‌ای که برای برجسته‌کردن استعداد طبیعی تر بروخن به‌عنوان هنرمند به کار رفته و با مفهوم مالیخولیا پیوند دارد، یعنی همان مزاجی که در سنت فکری آن روزگار بیش از هر خصلت دیگری با دانش، تأمل و آفرینش هنری مرتبط شمرده می‌شد؛ یا این‌که زاندرارت واقعاً با این واژه‌ها در پی توصیف شخصیت خود تر بروخن بوده است.

پس از بررسی همه‌ی مواردی که زاندرارت در آن‌ها از واژگان مرتبط با مالیخولیا استفاده کرده، به این نتیجه رسیده‌ام که او واقعاً قصد داشته شخصیت تر بروخن را مالیخولیایی بداند؛ قضاوتی که به‌احتمال بسیار بر آشنایی مستقیم او با این هنرمند در دوران اقامتش در اوترخت، در دهه‌ی ۱۶۲۰ میلادی، استوار بوده است. در عین حال، می‌خواهم نشان دهم که خود تر بروخن نیز با مفهوم مزاج مالیخولیایی به‌خوبی آشنا بوده و این آگاهی می‌تواند درک امروز ما از برخی آثار او را تغییر دهد؛ از جمله اثری که احتمالاً خودنگاره‌ای از اوست و تاکنون از چشم پژوهشگران دور مانده است.

 

دانلود مقاله