الفوائد فى‌ اصول‌ علم‌ البحر و القواعد [آیین‌های دریانوردی کهن در اقیانوس هند و خلیج فارس]

الفوائد فى‌ اصول‌ علم‌ البحر و القواعد [آیین‌های دریانوردی کهن در اقیانوس هند و خلیج فارس]

نوشته‌ی شیخ شهاب احمد بن ماجد بندر کنگی

دانلود

کتاب «الفوائد فی اصول علم البحر والقواعد» مهم‌ترین اثر ابن ماجد است که به زبان عربی نوشته شده و دارای یک مقدمه و دوازده فایده (دوازده باب) است. مؤلف این کتاب شیخ شهاب، احمدبن ماجدالسعدی دریانورد بندر کنگی (بندری نزدیک بندرلنگه بر ساحل خلیج فارس و امروز از بنادر کوچک استان هرمزگان ایران) است. در خصوص اهمیت کتاب «فوائد» از حیث مطالعه جغرافیای جغرافیائی، جغرافیای دریائی، آئین‌های دریانوردی و کشتیرانی در خلیج فارس و اقیانوس هند، ستاره‌شناسی دریائی، اطلاعات عمومی خصوص سواحل و جزایر اقیانوس هند، آلات و ادوات کشتی، روشهای اندازه گیری مسافات دریائی، بادهای دریائی و موسمی، طوفانها و مخاطرات دریا، جانوران و پرندگان، گیاهان و کوهها و صخره‌ها، شهرها و بندرها و حکام و سلاطین حاکم بر آنها در قرون چهاردهم وپانزدهم میلادی (مقارن ظهور شاه اسماعیل صفوی)، آداب و رسوم و تجارت ومدنیت مردمان سواحل و جزایر خلیج فارس و دریای عمان و بحر احمر و دریای عرب (دریای حبشه) و سواحل افریقا و خلیج بنگاله و آسیای جنوب شرقی و ماداگاسکار و جاوه و سوماترا و هندوستان جنوبی، مطالب و مواضع گوناگونی در این کتاب آمده است که البته بروزگار ما مطالعه تحقیقی در باب ستاره‌شناسی، جغرافیای تاریخی، توپوگرافی و مورفولوژی این نواحی هنوز هم بسیار مهم و و اساس تحقیقات جدید میتواند بود. اما به لحاظ ما ایرانیان بخصوص از جهت زبانشناسی ایرانی و جمع آوری و ثبت و ضبط لغات و اصطلاحات دریانوردی به زبان فارسی و مطالعه سیر نقل سینه به سینه و کتاب «رهنامه‌های ایرانی و اقدامات و تدابیر و تجارت دریانوردان ایرانی پیش از اسلام و تا اواخر دوره عباسیان و شرح مسافرتهای آنها به هند و افریقا و سومالی و جاوه و چین و اهمیت تجارت و دادوستد دریائی آن روزگاران بسیار ارزنده و قابل اعتنا و بن مایه مطالعات علمی در هر یک از رشته‌های دانش مربوط خواهد بود. تقریباً همه محققان آثار ابن ماجد نام این اثر ارزشمند دریائی او را «الفوائد فی اصول علم البحر و القواعد» و در چند مورد معدود «الفوائد فی اصول البحر و القواعد» ذکر کرده‌اند. اما نام مؤلف این کتاب را بصورت‌های گوناگون و در طی دوران با تحریفات و الحاقات و کسر و نقصانهایی ضبط کرده‌اند. قابل توجه است که در زمانه‌ی برآمدن پان‌عربیسم و ناصریسم کوشیدند این دریانورد را همچون سایر شخصیت‌های ایرانی‌تبار مال خود کنند و در آثار چاپی چنین کردند و بدان فخر فروختند که سپس‌تر بیش از پیش عیان گشت که آنهمه کوششی بود از سر کم‌دانی و نابخردی و ایدئولوژی‌زدگی نژادی در راستای تهییج توده‌ای و کسب مشروعیت در راستای غصب بیشتر، و نه بر پایه‌ی ژرف‌سنجی، واقع‌نگری، و پژوهش دانشورانه و بی‌طرفانه‌ی علمی بر مبنای مستندات و شواهد فرهنگی واقعا موجود.