نهایت سیاهی، نهایت درخشش: ناانسانیتِ [پی‌یر] گیوتا

مقدمه‌ی مترجم:

پی‌یر گیوتا (Pierre Guyotat / ۱۹۴۰–۲۰۲۰) نویسنده و نمایشنامه‌نویس فرانسوی و از چهره‌های رادیکال ادبیات تجربی نیمهٔ دوم قرن بیستم بود. آثار او با گسستن از قراردادهای متعارف روایت و دگرگون‌ساختن ساختار زبان، مرزهای بازنمایی ادبی را به چالش می‌کشند. جنگ، خشونت، بردگی، استثمار، تنانگی و مناسبات سلطه از مضامین محوری نوشته‌های او هستند؛ مضامینی که در آثارش در خودِ سازمان زبان و ساختار نوشتار نیز نمود می‌یابند.

تجربهٔ حضور گیوتا در جنگ الجزایر تأثیری تعیین‌کننده بر شکل‌گیری جهان ادبی او گذاشت. رمان مقبره‌ای برای پانصد هزار سرباز (۱۹۶۷) از این تجربه مایه می‌گیرد، اما مهم‌ترین نمونهٔ تجربه‌گرایی زبانی او را می‌توان در رمان عدن، عدن، عدن (۱۹۷۰) مشاهده کرد؛ اثری که به‌سبب بازنمایی بی‌پردهٔ خشونت و روابط جنسی، واکنش‌های گسترده‌ای برانگیخت. وزارت کشور فرانسه اندکی پس از انتشار کتاب، تبلیغ و نمایش عمومی آن و نیز فروش آن به افراد زیر سن قانونی را ممنوع کرد؛ محدودیت‌هایی که تا سال ۱۹۸۱ پابرجا ماندند. بااین‌حال، اهمیت این اثر را نمی‌توان به محتوای جنجال‌برانگیز آن فروکاست. گیوتا در این رمان، با کنارگذاشتن بسیاری از قراردادهای معمول شخصیت‌پردازی و روایت، زبان را به عرصه‌ای برای تجربهٔ مناسبات میان بدن، خشونت و تاریخ بدل می‌کند.

آنچه آثار گیوتا را برای تأمل فلسفی اهمیت می‌بخشد، پرداختن به سویه‌های تاریک تجربهٔ بشری نیست، شیوه‌ای‌ست که نوشتار او از خلال آن، مرز میان امر انسانی و غیرانسانی را مسئله‌مند می‌سازد. ری برسیه در مقالهٔ حاضر، با تمرکز بر همین ویژگی، می‌کوشد مفهوم «ناانسانی» را در نسبت با جهان ادبی گیوتا بررسی کند؛ مفهومی که در اینجا نباید آن را صرفاً به معنای قساوت یا فقدان انسانیت فهمید. مسئله، همچنین، امکان اندیشیدن به امر انسانی در بیرون از حدود تثبیت‌شدهٔ آن است. از این منظر، مواجهه با آثار گیوتا تنها مواجهه با ادبیات خشونت و افراط نیست، بلکه مواجهه با پرسشی دربارهٔ نسبت زبان، بدن و حدود تجربهٔ انسانی است.

دانلود